«Μονεμβασία, η δυσάλωτη βυζαντινή πόλη» στο Πολεμικό Μουσείο

0
63

Η ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑ ΣΕ ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ!
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το νέο σπουδαίο βιβλίο τού Λάκωνα ομ. Καθηγητή Πανεπιστημίου Δημητρίου Ανδριτσάκη με τίτλο «ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑ, η δυσάλωτη βυζαντινή πόλη»!
Αποτελείται από 412 πυκνογραμμένες σελίδες με μοναδικό υλικό από την ιδιαίτερη κληρονομιά τής πανέμορφης και ιστορικής γης, διανθισμένες με εντυπωσιακή έγχρωμη εικονογράφηση από την ιστορική διαδρομή τής Μονεμβασίας, ως τις μέρες μας. Το βιβλίο –που είναι ταυτόχρονα λεύκωμα, οδηγός και βιβλίο ιστορικό…- κοσμεί πρόλογος τού γνωστού Λάκωνα συγγραφέα Σαράντου Καργάκου.
Το νέο βιβλίο θα παρουσιαστεί από διαπρεπείς ομιλητές σε μεγάλη, ανοικτή, εκδήλωση στο αμφιθέατρο του Πολεμικού Μουσείου, στο κέντρο της Αθήνας (Ριζάρη 2 & Βασιλ. Σοφίας), την Πέμπτη 29 Νοεμβρίου 2018 και ώρα 7.00μμ. Την εκδήλωση οργανώνει η «Ένωση των απανταχού Μονεμβασιτών» και ο εκδοτικός οίκος «Αδούλωτη Μάνη», απ’ τον οποίο και εξεδόθη το βιβλίο του Καθηγητή Δημ. Ανδριτσάκη, στην σειρά «Λακωνία οδός», σειρά που ήδη περιλαμβάνει σημαντικά έργα Λακώνων συγγραφέων…
Το βιβλίο για την Μονεμβασία διατίθεται στα βιβλιοπωλεία της Λακωνίας και των Αθηνών. Αποστέλλεται δε με αντικαταβολή σε όλη την Ελλάδα.
Κεντρική διάθεση – πληροφορίες: τηλ. 27330 53670 & 6978 991863, e-mail: lakoniaodos@gmail.com

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

ΣΑΡΑΝΤΟΥ Ι. ΚΑΡΓΑΚΟΥ

 

Ὁ ἀείμνηστος Λάκων ἱστορικός Π.Χ. Δούκας στό περιώνυμο ἔργο του «Ἡ Σπάρτη διά μέσου τῶν αἰώνων» (Νέα Ὑόρκη 1922) τοποθετεῖ ὡς ἐμβληματικό ἀπόφθεγμα (motto) τοῦ βιβλίου του τή φράση τοῦ μεγάλου Γερμανοῦ ἱστορικοῦ Niebuhr (Νίμπουρ, 1776-1831): «Ὁ συγγράφων τήν ἱστορίαν τῆς ἑαυτοῦ πατρίδος ἱερόν ἐκπληροῖ καθῆκον». Τό αὐτό πράττει καί ὁ ἕτερος μεγάλος ἱστορικός Δημήτριος Π. Πασχάλης γιά τήν ἰδιαίτερη πατρίδα του τήν Ἄνδρο.

Τόν ἐπαινετικό τοῦτο λόγο δύναμαι ὡς ἱστορικός νά ἀφιερώσω στόν Ὁμότιμο Καθηγητή τῆς Ὀδοντιατρικῆς καί ὑπέροχο φίλο μου Δημήτριο Π. Ἀνδριτσάκη, πού παρότι «πολλῶν ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα» καί ἔζησε σ᾽ αὐτά, ὡστόσο ψυχικά παρέμεινε βαθειά Μονεμβασιώτης. Πάντα στό νοῦ του εἶχε τή δική του Ἰθάκη.

Τό ἀνά χεῖρας ἔργον, καρπός πολυετῶν καί πολύμοχθων ἐρευνῶν, εἶναι καρπός ἀγάπης πρός τή βραχώδη γενέτειρα πού ὁ θαλάσσιος ὁρίζοντάς της μοιάζει «μέ φρύδι θαλασσινοῦ θεοῦ», ὅπως γράφει τό εὐκλεές τέκος τῆς Μονεμβασίας, γνώριμος ἀπό τά παιδικά μου χρόνια, Γιάννης Ρίτσος.

Σέ μία περίκλειστη ἐμβληματική φράση ὁ Δημήτριος Ἀνδριτσάκης ἐξομολογεῖται: «Δέν εἶμαι ἱστορικός, ἁπλῶς ἕνας φιλίστωρ, πού θέλησε νά μάθει τό κάθε τί γιά σένα (Μονεμβασία)! Κουράστηκα πολύ δέν σοῦ τό κρύβω, μά σάν ἔφτασα στό τέλος, ἔκθαμβος ὑποκλίνομαι μπροστά στό μεγαλεῖο σου» (σ. 401). Ὁ Δ.Π. Ἀνδριτσάκης, μέ τό πρῶτο ἱστορικό ἔργο του «Μνῆμες πού συγκλονίζουν» (Ἀθήνα 2012) καί τώρα μέ τή «Μονεμβασία» καταξιώνεται ὡς ἱστορικός. Ἐξ ἄλλου ἡ ἱστορία δέν εἶναι «τσιφλίκι» τῶν κατ᾽ ἐπάγγελμα ἱστορικῶν, εἶναι κοινό κτῆμα εἰδικά αὐτή, ὅλων τῶν φιλιστόρων μελετητῶν. Ἐξ ἄλλου χωρίς τή συμβολή τῶν γιατρῶν τόσον ἡ ποίησή μας ὅσο καί ἡ ἱστορία μας θά ἦσαν φτωχές!

Ὁ φίλος μου ὁ Δημήτρης ἔδρασε ὡς «εὔρινος λακωνική κῦνα», ὅπως θά ἔλεγε ὁ Σοφοκλῆς. Συνέλεγε γραπτές καί προφορικές μαρτυρίες, κατέγραφε θρύλους καί παραδόσεις, μελέτησε ἑκατοντάδες συγγραφές καί δημοσιεύματα (στή βιβλιογραφία ἀναφέρονται μόνον 100 ἀναγραφές, ἐπειδή γίνεται παραπομπή σέ αὐτές) καί ὡς ἐπαγγελματίας ἐρευνητής ἔκανε ἀποδελτιώσεις καί ἄλλα πολλά, πού ὅλα αὐτά θά ἦσαν φύλλα ξερά, ἄν δέν ὑπῆρχε τό βαθύ αἴσθημα ἀγάπης γιά τήν πατρίδα.

Τή Μονεμβασία, ἄν τήν γνωρίσεις ἀπό κοντά, δέν τήν μελετᾶς. τήν ἀγαπᾶς. Τήν εἶδα κάποτε ἀπό τό σκάφος «Κάρπαθος» μιά σεληνόφωτη νύκτα τό 1946, καί ἀπό τότε λάμπει στήν ψυχή μου σάν ἄστρο φωτεινό κρεμασμένο μέ χρυσῆ ἁλυσίδα ἀπό τόν οὐρανό.

Καμμιά καστρόπολη δέν ἔχει τήν ποιητική γοητεία τῆς Μονεμβασίας. Τήν εἶπαν συχνά Γιβραλτάρ. Τό Γιβραλτάρ ἔχει ὄγκο καί ἐπιβολή ἀλλά δέν ἔχει αἴσθηση ποιητική. Δέν τό ἔχει ὑμνήσει κανένας ποιητής. Οἱ Ὀθωμανοί, ὅταν ἀκόμη διέσωζαν τήν ποιητική εὐαισθησία τῆς ἑλληνικῆς Ἀνατολῆς, τήν ὀνόμασαν «Μενεξέ Καλεσί», μενεξεδένιο κάστρο. Καί τοῦτο τό ὑπερφυσικό χρῶμα τοῦ «οἴνοπος πόντου» παίρνει τό Κάστρο καί ἡ σκιά του σέ ὥρα ἀποδειλινή, ὅταν βέβαια ἡ θάλασσα εἶναι γαλανή καί ὁ οὐρανός αἰθέριος.

Μπορεί σήμερα στά σπίτια καί στά ἐρείπια τοῦ Κάστρου στίς χειμωνιάτικες νύκτες νά κυκλοφοροῦν σάν φαντάσματα οἱ ψυχές τῶν νεκρῶν ἀλλά ὁ Δημήτρης σάν τόν Ὀδυσσέα, ὅταν αὐτός κατέβηκε στόν Ἄδη, τούς δίνει ψυχή ἀπό τήν ψυχή του, τούς δίνει λαλιά καί μᾶς μιλοῦν γιά ἐκεῖνα τά χρόνια τά παλιά, τά ἡρωικά ἀλλά καί πένθιμα. Πάντοτε ὅμως δημιουργικά.

Ἡ Μονεμβασία, πέρα ἀπό τή σεβαστή θέση πού ἔχει στήν πολεμική ἱστορία, κατέχει καί μία ἐξέχουσα θέση στήν οἰκονομία χάρη στό πολυφημισμένο «κρασί τῶν ἀντρειωμένων», ἐπίσης καί χάρη στή θρησκευτική καί πνευματική της προσφορά.

Ὅλο αὐτό τό totum, πού εἶναι ἡ Μονεμβασία δέν θά μποροῦσε νά τιθασευθεῖ καί νά πάρει μορφή βιβλίου 412 σελίδων, ἄν ὁ συγγραφέας δέν εἶχε τήν ἀρωγή ὅλης τῆς οἰκογενείας του.

Ὡς παλαιός φίλος καί παιδιόθεν λάτρης τῆς Μονεμβασιᾶς χαίρομαι πού καί ἐγώ, ὡς Σίμων Κυρηναῖος, βοήθησα τόν Δημήτρη νά σηκώσει τοῦτον τόν βαρύ ἀλλά ποθητό συγγραφικό Σταυρό.

Σαράντος Ι. Καργάκος

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Του συγγραφέα Δημ. Ανδριτσάκη

 

Η πολυκύμαντη και πολυτάραχη ιστορική διαδρομή της Μονεμβασίας αποτελεί ένα αξιοθαύμαστο ιστορικό γεγονός, το κλέος του οποίου, τη γοητεία και την ιστορική πολυπλοκότητα, δύσκολα μπορεί κάποιος να βρει σε ανάλογες ιστορικές αναφορές και αναδιφήσεις.

Η απόφασή μου να γράψω αυτή την ανασκόπηση της ιστορίας της, δεν θέλω να εκληφθεί ως εγωιστική υπενθύμιση, για να προβάλω το γηγενές της καταγωγής μου.

H δυσκολία με την οποία γίνεται αντιληπτή η ιστορία  της, το δυσεπίλυτο των αρχαιολογικών της ευρημάτων, το πολυδαίδαλο των ιστορικών της γεγονότων και η στρυφνή προσέγγιση των χρονολογιών τους, με οδήγησαν να καταβάλω προσπάθεια να παρουσιάσω την ιστορία της με όσο το δυνατόν απλό και κατανοητό τρόπο.

Όλα όσα θα γράψω, τα περισσότερα, είναι βέβαιο ότι έχουν από πολλούς προηγουμένως ειπωθεί και ιστορηθεί. Απλά θέλησα να γράψω με τα δικά μου λόγια την ιστορία της, έτσι όπως εγώ τη νιώθω, αφού σε κάθε γωνιά της, κάτω από κάθε πέτρα της φωλιάζουν αμέτρητες αναλλοίωτες αναμνήσεις, προσωπικά βιώματα, ακούσματα των παιδικών και εφηβικών μου χρόνων και να προσθέσω μικρές λεπτομέρειες που ίσως κάνουν και τη διαφορά.

Αποτόλμησα ένα ταξίδι στο παρελθόν, πίσω στο χρόνο και την ιστορία της για να προβάλω συνάμα το μεγαλείο της. Το νησάκι αυτό, ειρηνικά κατοικημένο κοντά στα 1400 και πλέον χρόνια της διαχρονικής ιστορικής του πορείας, έμελλε πολλοί να το ποθήσουν και να το ληστέψουν για τα πλούτη του, την ειδυλλιακή και ξεχωριστή γεωγραφική θέση του. Θέση, αλήθεια πάνω σ’ ένα στρατηγικά απόμερο και κοντινό σημείο στο σταυροδρόμι των τριών ηπείρων (Ευρώπης, Ασίας, Αφρικής).

Η Μονεμβασία, μια γνήσια Βυζαντινή πόλη, έμελλε να συνδέσει τη μοίρα της με το ξεκίνημα της Βυζαντινής ιστορίας και να δημιουργήσει μοναδικούς ιστορικούς δεσμούς με το Βυζάντιο, που πρέπει ιδιαίτερα να τονιστούν. Αποτελεί ένα νεολογισμό, το δικαιολογεί η μετονομασία του βράχου από «Άκρα Μινώα» σε «Μονεμβασία», λέξη σύνθετη (μόνη και εμβασία), που υποδηλώνει τη μοναδικότητα της πρόσβασης από ένα και μόνο σημείο, που προέκυψε μετά το σεισμό του 365 μ.Χ.

Είθισται σε κάθε συγγραφή να απευθύνονται ευχαριστήριοι λόγοι σε όλους εκείνους που βοήθησαν να πάρει σάρκα και οστά. Κατ’ αρχάς, οφείλω για καθαρά λόγους ηθικούς να ευχαριστήσω το στενό οικογενειακό μου περιβάλλον μέσα στο οποίον γαλουχήθηκα με την ιστορία αυτής της πολύπαθης πόλης και μου έδωσε όλα τα εχέγγυα εφόδια για να την αγαπήσω.

Ευφρόσυνη αναφορά στους αλησμόνητους γονείς μου Παναγιώτη και Αρετή για το αρχικό μπόλιασμα. Στη σύζυγό μου Ελένη, για τη θερμή της συμπαράσταση καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της συγγραφής και τη συμβολή της στη διόρθωση και επιμέλεια των κειμένων, ευγνώμονες ευχαριστίες. Στο γιο μου Παναγιώτη, στη σύζυγό του Ελπίδα και στις εγγονές μου Ελένη, Άννα και Δήμητρα-Σοφία για την αγάπη τους προς τη Μονεμβασία και για το πλούσιο φωτογραφικό υλικό που με εφοδίασαν οι δύο πρώτες και θα το βρείτε στην παρούσα έκδοση, άπειρες πατρικές ευχές.

Χάριτες οφείλω στον αξέχαστο αγαπητό μου φίλο Γιάννη Μοσχοβάκο, ο οποίος κατά την περίοδο της περισυλλογής μου για τη συγγραφή αυτή, στάθηκε αρωγός στους προβληματισμούς μου και συνέβαλε με τις ιδέες και τις προτροπές του, να προχωρήσει η ολοκληρωσή της. Λυπάμαι, που για λίγο χρόνο δεν πρόλαβε να δει την ολοκλήρωση του βιβλίου.

Στον αγαπητό μου Κώστα Πραχάλη, για τις ουσιώδεις υποδείξεις του για την ορθότητα του κειμένου, άπειρες ευχαριστίες.

Να ευχαριστήσω όλους τους καλούς εκείνους φίλους, που όταν πληροφορήθηκαν την προσπάθειά μου να γράψω για την Μονεμβασία, έσπευσαν να με εφοδιάσουν με ό,τι σχετικό είχαν για την πόλη  και την ιστορία της. Ευχαριστίες πολλές οφείλω στην συμπολίτισσα κυρία Λούλα Ρέγα – Οικονομοπούλου, που από τη θέση της στη βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων ασθμαίνουσα έσπευδε σε κάθε μου παράκληση να με εξυπηρετεί και να με τροφοδοτεί με πλούσια ιστορική ύλη, μέσα από την πνευματική Εστία που υπηρετεί.

Επίσης ευχαριστίες οφείλω στον φέρελπιν αρχαιολόγο και γνήσιο τέκνο της Μονεμβασίας Νεκτάριο Σκάγκο για τις άπειρες  ιστορικές διερμηνεύσεις που είχα μαζί του σε γεγονότα της Μονεμβασιώτικης κοινωνικής ζωής και ιστορίας. Θα ήταν μεγάλη μου παράλειψη αν στις ευχαριστίες μου δεν συμπεριλάμβανα την κυρία Δήμητρα Βελλινιάτη η οποία ακούραστα εργάστηκε για την ψηφιοποίηση των κειμένων του βιβλίου και γιατί επέδειξε επαγγελματική ευσυνειδησία για την έκδοση του βιβλίου. Τέλος, πολλές ευχαριστίες στον Εκδοτικό Οίκο «Αδούλωτη Μάνη» του Γεωργίου Δημακόγιαννη που ανέλαβε την έκδοση και προώθηση του βιβλίου.

Στον ειδήμονα, λάτρη της βυζαντινής γραμματείας, αγαπητό μου συνάδελφο, καθηγητή της Οδοντιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιάννη A.Βρότσο, για τη σχολαστική του ενασχόληση με αυτή τη συγγραφή, οι άπειρες ευχαριστίες μου δεν γνωρίζω εάν καλύπτουν την προσφορά του.

Στο επίκεντρο των ευχαριστιών μου ξεχωριστή θέση κατέχει ο αξιολάτρευτος φίλος μου Σαράντος Ι. Καργάκος, για τις εύστοχες παρατηρήσεις και τις ειλικρινείς παρεμβάσεις του, κυρίως όμως για την καλή του πρόθεση να προλογίσει το βιβλίο.

Σε παλαιότερη συγγραφή μου είχα γράψει, το επαναλαμβάνω και σήμερα: «Τις κορυφαίες μου ευχαριστίες τις φυλάω τελευταίες να τις προσφέρω στον καλό μου το Θεό, που συνεχίζει να μου παρέχει σωματική ενέργεια και υγεία πνεύματος».

Δημήτριος Π. Ανδριτσάκης